Marszruta technologiczna, definicja
Nazwa pochodzi od trasy, którą wyrób przebywa przez zakład. Marszruta wymienia kolejno numery i nazwy operacji, wydziały lub gniazda, stanowiska i maszyny oraz normy czasu tpz i tj. W małym zakładzie jest zwykle pierwszym dokumentem, który powstaje po analizie rysunku, bo od niej zależy plan i wycena. Marszruta odpowiada na pytania: którędy idzie detal, ile czasu zajmie na każdym etapie i jakie zasoby są potrzebne. Nie odpowiada na pytanie, jakimi parametrami skrawać, jak zamocować przedmiot ani jak mierzyć wymiar. To zadanie karty instrukcyjnej operacji. Pełną kartę technologiczną dla tego samego wałka pokazujemy w artykule karta technologiczna, przykład wałka.
Marszruta technologiczna wałka, przykład
Dane wyrobu: wałek stopniowany ze stali C45 (1.0503), długość 110 mm, czop Ø30 h6 x 50, czop Ø25 k6 x 40, kołnierz Ø36 x 20, rowek wpustowy 8 x 5 mm, partia 50 sztuk, półfabrykat odcinek 113 mm z pręta Ø40. Suma tpz to 155 min, suma tj to 16,8 min. Czas partii wynosi 155 + 50 x 16,8 = 995 min, czyli około 16,6 godziny pracy stanowisk. Przeliczenie na dni zależy od liczby zmian i dostępności maszyn, co widać w harmonogramie produkcji.
| Nr | Operacja | Wydział | Stanowisko | tpz (min) | tj (min) |
|---|---|---|---|---|---|
| 10 | Cięcie | cięcie | piła taśmowa | 15 | 1,2 |
| 20 | Toczenie I | obróbka skrawaniem | tokarka CNC | 35 | 4,5 |
| 30 | Toczenie II | obróbka skrawaniem | tokarka CNC | 25 | 3,8 |
| 40 | Frezowanie rowka | obróbka skrawaniem | frezarka CNC | 30 | 2,6 |
| 50 | Szlifowanie | szlifiernia | szlifierka do wałków | 40 | 3,2 |
| 60 | Kontrola końcowa | kontrola jakości | stanowisko pomiarowe | 10 | 1,5 |
Marszruta technologiczna a karta instrukcyjna
W polskiej praktyce technologicznej dokumentacja bywa warstwowa. Marszruta daje widok całości, a karta instrukcyjna schodzi do poziomu pojedynczej operacji. Różnice zestawiamy poniżej. W produkcji jednostkowej i małoseryjnej w wielu firmach wystarcza jeden dokument łączący marszrutę z krótkim opisem operacji. W seriach powtarzalnych lub u klientów z wymaganiami jakościowymi dokumentuje się oba poziomy osobno.
| Cecha | Marszruta technologiczna | Karta instrukcyjna operacji |
|---|---|---|
| Zakres | cały wyrób, wszystkie operacje | jedna operacja |
| Poziom szczegółu | kolejność, stanowisko, normy | zabiegi, zamocowanie, narzędzia, parametry |
| Normy czasu | tpz i tj na operację | często też czasy zabiegów |
| Parametry skrawania | brak | vc, f, ap, obroty |
| Kontrola | uwaga w kolumnie lub osobna operacja | wymiary, narzędzia pomiarowe, częstość |
| Odbiorca | planista, kalkulator, kierownik produkcji | operator i ustawiacz |
| Zastosowanie | plan, wycena, zapotrzebowanie | wykonanie na stanowisku |
Fragment karty instrukcyjnej dla jednej operacji
Dla porównania zobaczmy, jak ta sama operacja 20 wygląda w karcie instrukcyjnej, w uproszczeniu. Zamocowanie: uchwyt trójszczękowy, wysięg pręta 40 mm. Zabieg 1: planowanie czoła, vc 200 m/min, f 0,2 mm/obr. Zabieg 2: toczenie zgrubne Ø36, Ø31 i Ø26, ap 2,5 mm, f 0,3 mm/obr, naddatek 0,4 mm na szlif. Zabieg 3: toczenie wykańczające, vc 230 m/min, f 0,12 mm/obr. Zabieg 4: fazowanie 1 x 45 stopni. Kontrola: pomiar własny średnic mikrometrem na pierwszej sztuce i co dziesiątej. Widać, że marszruta mieści to w jednym wierszu tabeli: toczenie I na tokarce CNC, 35 min i 4,5 min. Wszystko pozostałe jest już treścią instrukcji. Dzięki temu planista nie musi czytać parametrów, a operator nie szuka norm.
Jak ułożyć marszrutę, zasady kolejności
Marszrutę układa się według kilku prostych reguł, które technolog stosuje niemal odruchowo. Najpierw półfabrykat i przygotowanie materiału, potem obróbka zgrubna, następnie wykańczająca, na końcu szlifowanie i kontrola. Operacje na tym samym stanowisku warto grupować, aby ograniczyć liczbę przezbrojeń. Obróbka cieplna, jeśli występuje, następuje po obróbce zgrubnej i przed szlifowaniem, bo odkształcenia wywołane hartowaniem koryguje się dopiero na końcu.
- tnij i przygotuj materiał na początku, z naddatkiem na czoła,
- wykonaj bazy w pierwszej operacji, a dalej trzymaj się jedności baz,
- zaplanuj kontrolę międzyoperacyjną po operacjach krytycznych,
- uwzględnij transport i kolejkowanie, gdy maszyny są w różnych halach,
- sprawdź, czy każde stanowisko z marszruty istnieje w parku maszynowym.
Marszruta musi też przewidywać wariant, gdy maszyna jest zajęta. W bazie stanowisk zapisuje się maszyny zamienne, dzięki czemu planista może przerzucić operację bez przepisywania dokumentu.
Marszruta jako podstawa planu i wyceny
Z marszruty bierze się dane do trzech zadań. Plan produkcji potrzebuje kolejności i czasów, aby ułożyć wykres Gantta i terminy. Wycena potrzebuje czasów i stawek maszynogodzin, żeby policzyć koszt robocizny i obróbki, a razem z materiałem dostajesz cenę wyrobu, o czym mówi kalkulacja kosztów produkcji. Magazyn potrzebuje listy materiałów i narzędzi. Po stronie hali każdą operację z marszruty rejestruje się w systemie MES, przez panel z kodem QR na telefonie. Dane rzeczywiste pokazują, gdzie norma odbiega od wykonania. Zasady wyznaczania samych norm opisuje tekst o normowaniu czasu pracy tpz i tj, a ogólny opis całego podejścia znajdziesz w artykule proces technologiczny, jak go opisać.
Marszruta z rysunku w Technolodzy
W Technolodzy AI czyta rysunek i proponuje marszrutę: operacje w kolejności, stanowiska z Twojego parku maszynowego i normy tpz oraz tj. Technolog sprawdza wiersz po wierszu, zmienia stanowiska lub normy i zatwierdza. Dopiero zatwierdzona marszruta trafia do harmonogramu i do kalkulacji kosztu, więc odpowiedzialność za proces pozostaje po stronie człowieka. Z tej samej karty drukujesz dokument dla hali i dla klienta, a eksport danych masz dostępny w każdej chwili. Dane przechowujemy w UE, a Twoje rysunki zostają Twoje.